Χωρίς ψευδαισθήσεις ετοιμάζονται να ψηφίσουν σήμερα οι πολίτες της Γουατεμάλας στον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών για να αναδείξουν τον διάδοχο του Αλεχάντρο Γιαματέι στην ηγεσία της χώρας της κεντρικής Αμερικής που μαστίζει η διαφθορά, η μιζέρια και η βία των συμμοριών.
Περίπου 9,4 εκατομμύρια εγγεγραμμένοι στους εκλογικούς καταλόγους καλούνται στις κάλπες για να αναδείξουν την ή τον διάδοχο του απερχόμενου προέδρου Γιαματέι, ο οποίος χαρακτηρίζεται «αυταρχικός» από το 75% των πολιτών, που τον απορρίπτουν έπειτα από την τετραετή μη ανανεώσιμη θητεία του, ανεξίτηλα σημαδεμένη από τους δικαστικούς διωγμούς πρώην εισαγγελέων που αγωνίστηκαν κατά της διαφοράς και δημοσιογράφων.
Οι πολίτες της Γουατεμάλας καλούνται ακόμη να αναδείξουν τα 160 μέλη της Βουλής, 340 δημάρχους και 20 αντιπροσώπους στο κεντροαμερικανικό κοινοβούλιο.
Τα περίπου 3.500 εκλογικά τμήματα θα ανοίξουν στις 07:00 (τοπική ώρα· 16:00 ώρα Ελλάδας) και τα πρώτα αποτελέσματα αναμένονται περίπου τρεις ώρες αφού κλείσουν, στις 18:00 (03:00 αύριο Δευτέρα ώρα Ελλάδας).
Θα λειτουργήσουν επίσης εκλογικά τμήματα σε περίπου δεκαπέντε πόλεις των ΗΠΑ, όπου ζουν κάπου 2,8 εκατ. Γουατεμαλτέκοι, από τους οποίους όμως δεν είναι εγγεγραμμένοι στους εκλογικούς καταλόγους παρά μόλις 90.000.
Η πρώην πρώτη κυρία, η σοσιαλδημοκράτισσα υποψήφια Σάντρα Τόρες, φέρεται να είναι το φαβορί για τη νίκη στον πρώτο γύρο, συγκεντρώνει το 21,3% των προθέσεων ψήφου, ακολουθούμενη από ανώτερο πρώην διπλωμάτη που υπηρέτησε στον ΟΗΕ, τον Έντμοντ Μουλέτ (13,4%), σύμφωνα με την πιο πρόσφατη δημοσκόπηση του ινστιτούτου ProDatos.
Η υποψήφια της συντηρητικής δεξιάς Σούρι Ρίος, η κόρη του αποβιώσαντα πρώην δικτάτορα Εφραίν Ρίος Μοντ, βρίσκεται στην τρίτη θέση, με το 9,1% των προθέσεων ψήφου.
Συνολικά, 22 υποψήφιοι διεκδικούν τις ψήφους των πολιτών. Ο αριθμός αυτός, εκπληκτικός για τη Γουατεμάλα, κάνει ακόμη πιο πιθανό να χρειαστεί δεύτερος γύρος την 20ή Αυγούστου ανάμεσα στους δύο επικρατέστερους υποψήφιους ή υποψήφιες.
Ο αποκλεισμός δύο φαβορί από τις προεδρικές εκλογές έσπειρε αμφιβολίες για την αξιοπιστία της διαδικασίας και την αμεροληψία των θεσμών, που κατηγορούνται πως επιδίδονται σε ελιγμούς για να διαιωνίσουν το αυταρχικό και διεφθαρμένο καθεστώς, θεμελιωμένο στη συνενοχή με τις κυρίαρχες ελίτ.
Ο επιχειρηματίας Κάρλος Πινέδα (δεξιά) και η ιθαγενής Θέλμα Καμπρέρα (αριστερά), που φέρονταν να ήταν τα φαβορί, τέθηκαν εκτός κούρσας, αντίστοιχα με αποφάσεις της δικαιοσύνης και του Ανώτατου Εκλογοδικείου (TSE, η εφορευτική επιτροπή). Η κυρία Καμπρέρα διεκδικούσε τις ψήφους του αυτόχθονου πληθυσμού, που αντιπροσωπεύει περί το 45% του εκλογικού σώματος.
Ψήφος διαμαρτυρίας
Σε ένδειξη διαμαρτυρίας, το 13,5% των ψηφοφόρων λέει πως έχει σκοπό να ρίξει στην κάλπη άκυρο ή λευκό ψηφοδέλτιο. Στον πρώτο γύρο των προηγούμενων εκλογών, το 2019, το είχε πράξει το 4,1%.
«Όλοι οι υποψήφιοι είναι ίδιοι και δεν είναι καλοί παρά μόνο σε ένα πράγμα, στο να κλέβουν», κατά την άποψη του Νέστορ Φιγκερόα, πλανόδιου πωλητή.
Αναλυτές, μη κυβερνητικές οργανώσεις, στελέχη οργανώσεων των αυτοχθόνων και ο υποψήφιος Μουλέτ επικρίνουν τον αυξανόμενο έλεγχο των θεσμών από ισχυρά πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα, που θέλουν να διαιωνίσουν το σύστημα διαφθοράς κι ατιμωρησίας.
Κατά τη διάρκεια της θητείας του προέδρου Γιαματέι, πάνω από δέκα πρώην εισαγγελικοί λειτουργοί που αγωνίστηκαν κατά της διαφθοράς συνελήφθησαν, κάποιοι και κάποιες καταδικάστηκαν, άλλοι εξορίστηκαν. Οι δικαστικοί αυτοί είχαν όλοι συνεργαστεί με αποστολή του ΟΗΕ κατά της ατιμωρησίας, που αποκάλυψε πολύκροτα σκάνδαλα από το 2007 ως το 2019, ανάμεσά τους αυτό που οδήγησε στην παραίτηση και φυλάκιση του πρώην προέδρου Ότο Πέρες Μολίνα.
Εξάλλου, ο ιδρυτής και εκδότης εφημερίδας που επέκρινε την κυβέρνηση, ο Χοσέ Ρουβέν Σαμόρα, καταδικάστηκε να εκτίσει έξι χρόνια κάθειρξης μόλις δέκα ημέρες πριν από τον πρώτο γύρο. Ο κ. Σαμόρα, που κατηγορήθηκε για ξέπλυμα χρήματος, εκβιάσεις και άσκηση αθέμιτης επιρροής έναντι ανταλλάγματος, κατήγγειλε πως επρόκειτο για «πολιτική δίκη», σκοπός της οποίας δεν ήταν άλλος παρά να φιμωθούν ο ίδιος και η εφημερίδα του, η El Periódico, που αναγκάστηκε να αναστείλει τη δραστηριότητά της τη 15η Μαΐου.
«Όλοι οι κρατικοί θεσμοί, μη εξαιρουμένης της εκλογικής διαδικασίας, χειραγωγούνται από ομάδες εξουσίας που συνδέονται με τη διαφθορά και την παραδοσιακή εξουσία της ολιγαρχίας» στη Γουατεμάλα, τόνιζε προ ημερών στο Γαλλικό Πρακτορείο ο Έντι Κουξ, ο διευθυντής της Δράσης Πολιτών (Acción Ciudana), του παραρτήματος της ΜΚΟ Διεθνής Διαφάνεια στη χώρα της κεντρικής Αμερικής.
«Οδεύουμε να διολισθήσουμε λίγο-λίγο σε αυταρχικό μοντέλο. Δεν λέω δικτατορία, όχι προς το παρόν, αλλά αυταρχικό, βασισμένο στο μοντέλο της Νικαράγουας», κατά την άποψη του κ. Μουλέτ.
Αψηφώντας τις επικρίσεις εντός της χώρας και διεθνώς, ο πρόεδρος Γιαματέι έκανε λόγο την Παρασκευή σε διάγγελμά του προς το έθνος για «ισχυρή δημοκρατία, που ενισχύεται με τακτικές, ελεύθερες εκλογές χωρίς αποκλεισμούς».
Η Γουατεμάλα συγκαταλέγεται στις πιο άνισες χώρες της Λατινικής Αμερικής, σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα. Τα 10,3 εκατομμύρια από τα 17,6 εκατ. των κατοίκων της ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας· το ένα παιδί στα δύο υφίσταται χρόνιο υποσιτισμό, σύμφωνα με τον ΟΗΕ.
Κι επιπλέον, συμμορίες κακοποιών σπέρνουν τον τρόμο στη χώρα, όπου ο δείκτης των ανθρωποκτονιών βρίσκεται περί τις 17,3 ανά 100.000 κατοίκους, επίπεδο τριπλάσιο από τον παγκόσμιο μέσο όρο.
Ο οικονομικός μαρασμός και η βία ωθούν κάθε χρόνο χιλιάδες Γουατεμαλτέκους να μεταναστεύουν στις ΗΠΑ και τα εμβάσματα μεταναστών στις οικογένειές τους το 2022 είχαν συνολικά αξία 18 δισεκ. δολαρίων, με άλλα λόγια αντιπροσώπευαν το 19% του ΑΕΠ.