«Μετασεισμικές» δονήσεις έχουν προκληθεί στο τουρκικό στράτευμα, μετά την καταδίκη, την περασμένη Παρασκευή, 324 απόστρατων και εν ενεργεία στρατιωτικών, για συμμετοχή τους στην απόπειρα πραξικοπήματος, που πήρε την ονομασία «υπόθεση Βαριοπούλα». Επίσης, 34 αξιωματικοί απαλλάχθηκαν, ενώ συνεχίζεται και αναμένεται να ολοκληρωθεί σύντομα η δίκη για την παρόμοια «υπόθεση Εργκένεκον».
Σύμφωνα με το κατηγορητήριο, οι καταδικασθέντες στην «υπόθεση Βαριοπούλα» σχεδίαζαν σειρά από ανατρεπτικές ενέργειες που θα οδηγούσαν στην κατάρρευση της κυβέρνησης. Σ’ αυτές περιλαμβάνονταν βομβιστικές επιθέσεις σε δύο σημαντικά τζαμιά της Κωνσταντινούπολης, επίθεση σε μουσείο με άτομα που θα υποδύονταν ισλαμιστές και δημιουργία έντασης με την Ελλάδα με την κατάρριψη τουρκικού μαχητικού σε «επεισόδιο», η ευθύνη του οποίου θα αποδιδόταν στον γείτονα του Αιγαίου.
Ο πρώην διοικητής της Αεροπορίας πτέραρχος İbrahim Fırtına, ο απόστρατος πρώην διοικητής του στρατού, στρατηγός Çetin Doğan και ο απόστρατος ναύαρχος πρώην διοικητής του ναυτικού, Özden Örnek, οι οποίοι καταδικάστηκαν σε 20ετή κάθειρξη, επειδή σχεδίασαν το πραξικόπημα, όταν συμμετείχαν σε σεμινάριο για ανώτατους αξιωματικούς το 2003. Οι υποθέσεις Balyoz και Ergenekon είναι συμβολικές, με καθαρά πολιτικές επιπτώσεις.
Το τουρκικό γενικό επιτελείο εξέφρασε τη «λύπη» του για τις καταδικαστικές αυτές αποφάσεις, αλλά στη σχετική ανακοίνωση αναφέρεται πως οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις αναμένουν να ολοκληρωθεί η δικαστική διαδικασία (με την εκδίκαση της έφεσης), επειδή «… νιώθουμε βαθιά και μοιραζόμαστε τη λύπη για τους συναδέλφους μας – με τους οποίους εργαστήκαμε μαζί τόσα χρόνια – και των οικογενειών τους», αναφέρει μεταξύ άλλων η ανακοίνωση που αναρτήθηκε στις τουρκικές στρατιωτικές ιστοσελίδες.
Πριν ακόμα κοπάσει ο απόηχος από την υπόθεση «βαριοπούλα», αναμένεται να ολοκληρωθεί και η δίκη για την υπόθεση Εργκένεκον. H δίκη 33 ατόμων ξεκίνησε στις 15 Ιουνίου του 2010 στην Κωνσταντινούπολη. Οι κατηγορούμενοι, στην πλειονότητά τους στρατιωτικοί, βαρύνονται με την κατηγορία ότι σχεδίαζαν επιθέσεις εναντίον διακεκριμένων μη μουσουλμάνων της Τουρκίας για την αποσταθεροποίηση της τότε ισλαμικής κυβέρνησης του ισλαμιστικού κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP – του Ερμπακάν).
Πρόκειται για έναν εν ενεργεία ναύαρχο και έναν εν αποστρατεία, έναν αντιναύαρχο, 29 αξιωματικούς του ναυτικού και έναν πολίτη, οι οποίοι κατηγορούνται για συμμετοχή στο δίκτυο Εργκένεκον. Οι 33 αντιμετωπίζουν ποινές κάθειρξης από 7 έως 15 χρόνια.
Σύμφωνα με το κατηγορητήριο, κατηγορούνται ότι σχεδίαζαν απαγωγές και βομβιστικές επιθέσεις εναντίον αντιπροσώπων μη μουσουλμανικών μειονοτήτων στην Τουρκία, κυρίως Αρμενίων. Συνολικά 290 άνθρωποι κατηγορούνται για την υπόθεση Εργκένεκον. Το δικαστήριο κάλεσε να καταθέσουν δύο πρώην αρχηγοί των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών, ως μάρτυρες στη συνεχιζόμενη έρευνα για την υπόθεση «Εργκένεκον», παρακλάδι της οποίας υπήρξε η «βαριοπούλα».
Η κλήτευση αφορά στους πρώην αρχηγούς της ΜΙΤ, Teoman Koman και Şenkal Atasagun, να καταθέσουν όλα όσα γνωρίζουν για την πολύκροτη υπόθεση απόπειρας πραξικοπήματος, που έχει προκαλέσει θόρυβο τόσο στην Τουρκία όσο και στο εξωτερικό. Η δικαστική ενέργεια έρχεται μετά την πολιτική κρίση που είχε δημιουργήσει η απόφαση των δικαστών – στις αρχές του χρόνου – να ζητήσουν να καταθέσει ο πρώην αρχηγός της ΜΙΤ, Hakan Fidan, για συνομιλίες που είχε με μαχητικά στελέχη κουρδικών οργανώσεων. Η κατάθεση του Φιντάν όμως είχε εμποδιστεί, επειδή ο νόμος απαιτούσε να δοθεί πρωθυπουργική άδεια. «Αυτό όμως δεν απαιτείται στην παρούσα υπόθεση» είπαν αξιωματούχοι του πρωθυπουργικού γραφείου. Πάντως, οι κλητεύσεις να καταθέσουν πρώην αρχηγοί μυστικών υπηρεσιών είναι πρωτοφανείς για τα τουρκικά χρονικά. Ουδέποτε προηγουμένως είχαν εμφανιστεί σε δικαστήρια, ούτε ως μάρτυρες.
Ο απόηχος από τις δύο στενά συνδεδεμένες δίκες παραπέμπει στο 1971, όταν ο τουρκικός στρατός είχε καταλάβει την εξουσία, επαναλαμβάνοντας παρόμοιο πραξικόπημα του 1960, όταν όμως οι στρατιωτικοί είχαν δικάσει και κρέμασαν τον τότε πρωθυπουργό Μεντερές. Άλλα δύο πραξικοπήματα είχαν συμβεί κατόπιν στην Τουρκία: το 1980, όταν μισό εκατομμύριο άτομα είχαν συλληφθεί, δεκάδες χιλιάδες είχαν βασανιστεί και 50 εκτελέστηκαν. Το 1997, ένα «μεταμοντέρνο» πραξικόπημα συνέβη, όταν ο στρατός κάλεσε τον τότε πρωθυπουργό να παραιτηθεί. Από τότε, όμως, όλα έδειχναν πως ο τουρκικός στρατός είχε ενταχθεί στο πλαίσιο της νομιμότητας επιστρέφοντας στα στρατόπεδα.
Τώρα αναμένεται να δοκιμαστεί η δικαστική ισχύς του υπερασπιστή της δημοκρατικής νομιμότητας στην Τουρκία, που είναι το Συνταγματικό Δικαστήριο. Και ήδη, ο γνωστός Τούρκος δημοσιογράφος, Μεχμέτ Αλί Μπιράντ, που δηλώνει «ούτε ευχαριστημένος, ούτε δυσαρεστημένος από την καταδικαστική απόφαση», καλεί τους πολίτες που δεν είναι ικανοποιημένοι από την απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου να προσφύγουν στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Κώστας Μπετινάκης